• Zoeken

Toolkit Somatiek & Infectieziekten

In deze toolkit vind je de handreiking Somatiek & Infectieziekten, praktische hulpmiddelen in het gebruik van de handreiking en tips voor implementatie ervan.

Aandacht voor de lichamelijke gezondheid vormt een integraal onderdeel van de zorg voor patiënten met een opiaatverslaving. Er is echter op dit vlak veel variatie tussen, en ook binnen, verslavingszorginstellingen. Bestaande richtlijnen bieden soms weinig eenduidige, onoverzichtelijke, en soms zelfs tegenstrijdige informatie. De handreiking Somatiek & Infectieziekten is gericht op uniformiteit en eenduidigheid in de lichamelijke zorg aan deze patiënten. De inhoud van de handreiking is gebaseerd op bestaande richtlijnen, de Zorgstandaard Opiaatverslaving en bestaand beleid van verschillende instellingen voor verslavingszorg. De handreiking is ontwikkeld door het Netwerk I&HR en het Platform Strategisch Inhoudelijke Deskundigen (pSID) van de verslavingszorginstellingen, in samenspraak met de VVGN en Platform Verpleegkundig Specialistenen, en is bedoeld ter ondersteuning van de professionals in de verslavingszorg.

Download hier de handreiking

De handreiking Somatiek & Infectieziekten richt zich op patiënten die voor een opiaatafhankelijkheid in behandeling zijn in de specialistische GGZ. Het gebruik van opiaten geeft een verhoogde kans op lichamelijke aandoeningen, veroorzaakt door de effecten en de toedieningswijze van de middelen, de (bijkomende) leefstijl die daarmee gepaard gaat, en ook de bijwerkingen van voorgeschreven medicatie. Voor deze concrete patiëntengroep in de verslavingszorg is de noodzaak voor een goed somatisch medisch beleid dan ook groot. De ambitie is de handreiking in de toekomst verder aan te vullen en ook van toepassing te laten zijn op andere patiëntgroepen.
In de handreiking wordt uit gegaan van de herstelgedachte dat goede lichamelijke zorg bijdraagt aan de stabilisatie, de verbetering en de totstandkoming van het maatschappelijk herstel van de patiënt. De herstelgedachte gaat uit van een persoonlijke benadering en vraagt om een bepaalde attitude van de hulpverlener. De basis van deze attitude is dat de patiënt betrokken wordt bij de besluitvorming over de inrichting van de eigen zorg, in een (zoveel als mogelijk) gelijkwaardige relatie en met respect voor de beleving en keuzes van de patiënt. Het perspectief en de wensen van de patiënt staan centraal en zijn leidend voor het zorgproces; de patiënt voert (zoveel als mogelijk) de eigen regie.

En andere richtlijnen en protocollen?

Voor professionals in de verslavingszorg lijkt het soms alsof er een stroom aan richtlijnen en protocollen hun kant op komt, en is niet altijd direct helder hoe deze zich onderling verhouden.

  • Zo verschijnt in 2017 het Uitvoeringsprotocol. Het Uitvoeringsprotocol vervangt de Richtlijn Opiaatonderhoudsbehandeling (RIOB) en het Handboek Behandeling met Heroïne op Medisch Voorschrift en sluit aan op andere bestaande documenten, zoals de Richtlijn detoxificatie. Het Uitvoeringsprotocol bestrijkt een brede range aan onderwerpen, waarbij het somatische beleid globaal aan de orde komt.
  • Een ander recent verschenen handreiking is het Somatisch Onderzoek voor Opiaatverslaving (SOO). Het SOO is een format dat door artsen, verpleegkundig specialisten enphysician assistants gebruikt kan worden als basis voor het somatisch onderzoek bij patiënten met een opiaatverslaving. In zowel het Uitvoeringsprotocol als de handreiking Somatiek & Infectieziekten wordt verwezen naar het SOO.
  • Meer overkoepelend zijn er de Multidisciplinaire Richtlijn (MDR) Opiaatverslaving en verschijnt in 2017 een Zorgstandaard Opiaatverslaving. De MDR Opiaatverslaving geeft wetenschappelijk gefundeerde en door de beroepsgroepen geautoriseerde informatie rondom de belangrijkste besluitvorming binnen de behandeling van opiaatverslaving. Waar de MDR vrij beknopt een samenvatting geeft van de belangrijkste beslissingen in de behandeling van opiaatverslaving, geeft het Uitvoeringsprotocol concretere handvatten voor uitvoering van de zorg. Tot slot, een zorgstandaard beschrijft de norm waaraan goede zorg minimaal moet voldoen, en is niet alleen bedoeld voor zorgverleners, maar (juist) ook voor patiënten en hun omgeving.

Klik hier voor een schematische weergave.

Tools

Download hier praktische instrumenten in de lichamelijke zorg voor patiënten met een opiaatverslaving:

Meer weten over het opsporen en behandelen van hepatitis C in de verslavingszorg? Neem een kijkje op www.hepcverslaving.nl en download de Blauwdruk Zorgpad.

Implementatie

Oké, je wilt aan de slag met de handreiking. Maar hoe pak je dit aan? Lees hier over het doorvoeren van (kleine of grote) veranderingen, en check de tips voor implementatie.

Of het nu gaat om een kleinschalig traject of om een grootschalig implementatieprogramma, het is aan te bevelen om een implementatieplan te maken. In het implementatieplan beschrijf je concrete en haalbare doelen, hoe je die gaat evalueren, de implementatieacties op verschillende niveaus (team, management, directie), en de planning van de implementatieacties in de tijd.

Implementatie acties kunnen gericht zijn op de professional (scholingsbijeenkomsten, verspreiden van educatief materiaal, inzet van opinieleiders, feedback en reminders etc.) maar ook financieel (o.a. beloning voor de hulpverlener) of organisatorisch (het opnieuw inrichten van een zorgproces, aanpassing van professionele rollen etc.) van aard zijn. Vaak is een combinatie van implementatie acties nodig.

Bron: Grol, R. & Wensing, M. (2006). Implementatie. Effectieve verbetering van de patiëntenzorg. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg

Houd in het implementatieplan rekening met de verschillende fasen in het veranderingsproces waarin men zich kan bevinden. In elke fase kunnen andere bevorderende en belemmerende factoren spelen en zijn andere implementatie acties nodig.

  • Oriëntatie: Men is op de hoogte van de nieuwe werkwijze en interesse is gewekt.
  • Inzicht: Men weet precies wat de nieuwe werkwijze inhoudt en op welke punten dit afwijkt van de huidige werkwijze. Er ontstaat een sense of urgency, het gevoel dat het niet goed is om door te gaan met de bestaande werkwijze en dat verandering noodzakelijk is.
  • Acceptatie: Activiteiten richten zich op een positieve houding/motivatie (men moet overtuigd raken van het nut van de nieuwe werkwijze) en op een besluit om te veranderen. Het gevoel moet groeien dat verandering haalbaar is.
  • Verandering: Activiteiten richten zich op implementatie in de praktijk en bevestiging van nut. Men doet ervaring op met de nieuwe werkwijze op en praktische en organisatorische aanpassingen worden gerealiseerd.
  • Behoud van verandering: De nieuwe werkwijze wordt een vast onderdeel van de dagelijkse routine. Het wordt ingebed in bestaande zorgprotocollen en organisatorische, financiële en structurele voorwaarden voor blijvende toepassing moeten worden vervuld.

Bron: Grol, R. & Wensing, M. (2006). Implementatie. Effectieve verbetering van de patiëntenzorg. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg.

Niet alles is vooraf te plannen, en op basis van ervaringen tijdens de implementatie kan het plan dan ook voortdurend worden bijgesteld. De PDSA cyclus gaat ervan uit dat verandering een cyclisch proces is. Het bestaat uit de volgende stappen:

  • PLAN: doelen stellen en bedenken met welke acties die doelen het best bereikt kunnen worden
  • DO: Uitvoering van de implementatieacties
  • STUDY: Analyse van data, reflecteren op de lessons learned
  • ACT: Doorgaan, of het bijstellen/aanscherpen van de implementatieacties

Bron: Grol, R. & Wensing, M. (2006). Implementatie. Effectieve verbetering van de patiëntenzorg. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg.

 

Begin klein
Test de nieuwe werkwijze op kleine schaal, en breid geleidelijk uit.

Besef dat implementatie niet vanzelf gaat
Wijs een trekker aan, die de rest van het team/de afdeling. stimuleert, die reacties en ervaringen peilt en die als contactpersoon fungeert. Bedenk hoe je na de beginfase het onderwerp onder de aandacht houdt. Bijvoorbeeld tijdens werkoverleggen, intervisies, of stel een klankbordgroep in. 

Benut wat er al is
Gebruik bestaande structuren en kanalen die de doelgroep al kent en die zij zonder extra inspanning kunnen benutten. Bijvoorbeeld bestaande teambijeenkomsten, kwaliteitsprogramma’s en communicatiekanalen.

Zorg voor draagvlak en betrokkenheid op verschillende niveaus in de organisatie.
Draagvlak en betrokkenheid op verschillende niveaus zijn essentieel voor implementatie. Draagt het management bijvoorbeeld ook uit dat het belang hecht aan de nieuwe werkwijze?

What’s in it for me?
Het is belangrijk dat men de meerwaarde van de nieuwe werkwijze ziet, voor henzelf en voor de patiënt.

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen? Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen.